نجمه مظفری پور، کارشناس ارشد و پژوهشگر مدیریت شهری، دانشگاه تهران
کد خبر: ۴۵۰۲۰
تاریخ انتشار: ۳۴ : ۱۳ - ۲۵ خرداد ۱۳۹۶

"مدیریت پارکینگ یعنی استفاده مؤثر از امکانات پارکینگی موجود، بهبود کیفیت خدمات ارائه شده به منظور کاهش ترافیک، رواج دادن شیوه های حمل و نقل سازگار با محیط زیست و افزایش زیست پذیری خیابانها."(آشنایی با مدیریت شهری، تجارب جهانی، شورای اسلامی شهر مشهد، 1389: مدیریت پارکینگ)
مدیریت پارکینگ پاسخی است به طیف وسیعی از مشکلات حمل و نقل، تحقق اهداف اقتصادی، زیست محیطی و کاربری زمین. به منظور شرح مسئله و ارائه یک چارچوب مفهومی در اینجا طرح یک پرسش و پاسخ جالب به نظر می رسد:
-    چگونه می توان برای مراکز خرید و فروشگاه های بزرگ در شهر پارکینگ مناسبی ایجاد کرد؟ این سؤال همواره یک طرح مسئله برای مکانیابی مراکز خرید در شهر است؛ به خصوص اینکه مراکز خرید غالباً تمایل دارند در مکانهایی مستقر شوند که مورد استقبال بیشترین حجم مصرف کننده باشند.
-    آیا پارکینگ ها واقعاً مردم را به سوی استفاده بیشتر از مراکز خرید سوق می دهد؟ به مراکز خرید اگر توجه کنید، آیا پارک کردن در آنجا آسان است؟ به هیچ وجه، مردم مجبورند از محل اتوموبیل شان تا مراکز تجاری و خرید مسافت زیادی طی کنند . در واقع می توان گفت مردم نه به خاطر پارکینگ که به خاطر ویژگی منحصر به فرد مکان مورد نظر به آنجا می روند.
-    آیا مقررات پارک کردن واقعاً در معابر ما رعایت می شوند؟ به نظر می رسد که یکی از عمده ترین مشکلات پارکینگ در معابر ما همین مسئله است. تحقیقات نشان داده که بیش از نیمی از رانندگان خودروهای خود را به طور غیر قانونی در خیابانها و مکانهای تجاری پارک می کنند.
-    آیا زمانبندی و قیمت گذاری جای پارک برای هر مکانی بهینه است؟ به نظر می رسد ضروری است که متناسب با نیازهای هر مکان، قیمت مناسبی برای استفاده از پارک به آن اختصاص داد.
به منظور حل مسائل مرتبط با پارکینگ مراکز تجاری به نظر می رسد که می توان اقدامات زیر را انجام داد :
1.    تعبیه مراکز خرید در کنار ایستگاه های اصلی وسایل حمل و نقل عمومی : یکی از عمومی ترین اقداماتی که می توان ترافیک مبدأ و مقصد وسایل نقلیه شخصی را کم کرد در نظر گرفتن مراکز خرید در کنار ایستگاه های وسایل حمل و نقل عمومی است که موجب راحتی در دسترسی به مرکز خرید از سویی و تشویق استفاده از حمل و نقل عمومی از سوی دیگر است.
2.    استفاده از پارکینگ اشتراکی: به عبارتی در این روش پارکینگ برای هر چند کاربری با خصوصیات استفاده در بازه های زمانی متفاوت در نظر گرفته می شود.
3.    انتقال مراکز تجاری عمده به مناطق کم تراکم شهر و ایجاد معابر شهری و حمل و نقل عمومی مناسب برای آنها: این روش در واقع معکوس روش نامبرده در بحث 1 است ، در اینجا مراکز خرید در مکانهایی مستقر می شوند که از درجه ترا کمی پائینی برخوردارند و با ایجاد تسهیلات و معابر و وسایل حمل و نقل عمومی به این مراکز می توان همزمان تمهیدات پارکینگ را برای آن اندیشید.
4.    تعبیه پارکینگ های طبقاتی در معابر با دسترسی فرعی به مراکز خرید: مراکز خرید غالباً در ساعات پیک ترافیک ، مملو از وسایل نقلیه می شوند که در معابر اطراف و منتهی به مراکز به صورت پارک حاشیه ای در می آیند. از این روی می توان در این معابر به استقرار پارکینگ های طبقاتی به عنوان یک راه حل اندیشید.
5.    تعیین محدودیت زمانی در استفاده از پارک حاشیه ای: این کار ترافیک عبوری را افزایش و از درصد ترافیک مقصدی می کاهد و امکان استفاده به نسبت مساوی را برای مردم فراهم می آورد.
6.    تعبیه پارکینگ مازاد در ساعات اوج خرید : این کار فقط در ساعات اوج که عموماً شب ها است، می تواند صورت گیرد و در این روش می توان فضاهای آزاد اطراف را به امر سرویس دهی پارکینگ اختصاص داد.
البته راهکارهای متعدد دیگری وجود دارد که قابلیت یک مکان را برای تبدیل شدن به یک مرکز تجاری با اهمیت افزایش می دهد که در حوصله این بحث نیست.
تحلیل اثرات گزینه ها:
حال به تحلیل اثرات گزینه های مطرح شده در بالا می پردازیم:
1.    تعبیه مراکز خرید در کنار ایستگاه های اصلی وسایل حمل و نقل عمومی :
از جمله مزایایی که این روش دارد این است که :
-    ترافیک مقصدی وسایل نقلیه را کم می کند.
-    نیاز به پارکینگ را به طور چشمگیری کاهش می دهد.
-    نگرانی عابر پیاده را از استرس های ناشی از ترافیک سنگین وسایل عبوری کاهش می دهد.
-    استفاده از وسایل حمل و نقل عمومی را تشویق می کند.
-    هزینه های اضافی ناشی از ایجاد پارکینگ را تقلیل می دهد.
معایب این روش نیز گرچه اندک است اما به طور عمده شامل :
-    از بین رفتن جذابیت مراکز خرید به دلیل استقبال عمومی از آنها
-    و در نتیجه دوری گزینی مراکز خرید لوکس برای قشر خاصی از جامعه با امکانات حمل و نقل شخصی
در این روش باید توجه داشت که می توان همزمان طراحی مراکز خرید را در برنامه های طراحی سیستمهای حمل و نقل عمومی قرارداد تا از هزینه های اضافی ناشی از بار گذاری مجدد جمعیت بر مکان جلوگیری کرد.
2.     استفاده از پارکینگ اشتراکی:
در این روش می توان ترافیک را به میزان 20 تا 30 درصد کاهش داد. مزایای این روش عبارتند از:
-    استفاده از پارکینگ در همه زمانها
-    کاهش حجم پارکینگ سازی
-    استفاده منعطف از فضای کاربری ها
تأثیری که این روش بر ترافیک شهری دارد این است که برخی از کاربری های شهری در زمانی خاص به فعالیت مشغولند مثلا ادارات در صبح نیازمند پارکینگ هستند و مراکز خرید در شب تقاضای پارکینگ اضافی دارند که می توانند از پارکینگ مراکز همجوار مانند ادارات استفاده نمایند.

3.    انتقال مراکز تجاری عمده به مناطق کم تراکم شهر و ایجاد معابر شهری و حمل و نقل عمومی مناسب برای آنها:
مهمترین مزیت این روش این است که ترافیک مرکز شهر را به مناطقی که تراکم کم داشته و در نتیجه بار ترافیکی کمی دارند منتقل می کند، اما می توان گفت که عمده ترین مشکل این روش در هزینه های زیادی است که باید برای احداث معابر ، تسهیلات و وسایل حمل و نقلی و همچنین احداث پارکینگ صرف شود. این از سویی خود یک مشکل به حساب آمده و از سوی دیگر چگونگی جذب و تغییر الگوی سفر مردم به این مراکز خود مشکل بزرگ دیگری است که غالباً با صرفه های اقتصادی حاصل از سود خرید منافات دارد. از این روی کارآمدی این روش نیز مانند هر روش درمانی دیگر با چالشهای جدی مواجه است.
4.    تعبیه پارکینگ های طبقاتی در معابر با دسترسی فرعی به مراکز خرید:
یکی از روشهایی که در مدیریت پارکینگ به کار برده می شود، پارکینگ طبقاتی است که به صورت سیستم های مکانیزه امروزه در شهر تهران نیز تعبیه شده است. در جوار مراکز خرید به دلیل پارک حاشیه ای حداکثری در ساعات پیک، با احداث پارکینگ طبقاتی می توان حجم بالای نیاز به پارک در وسایل نقلیه را کاهش داد.
مزایای استفاده از پارکینگ طبقاتی:
-    آسودگی خاطر مردم از اینکه می توانند در هر زمان به مرکز خرید بروند و البته امکان پارک راحت برای آنها وجود دارد.
-    امکان استفاده از پارکینگ در زمانهای مختلف شبانه روز
-    ظرفیت بالای پارکینگ های طبقاتی
-    سهولت دسترسی به مراکز خرید
-    امکان پیاده روی و استفاده بیشتر از مکان (از محل پارکینگ تا محل خرید)

5.    تعیین محدودیت زمانی در استفاده از پارک حاشیه ای:

در این روش نیازمند تمهیدات ویژه ای برای وسایل نقلیه هستیم چراکه فقط با ایجاد محدودیت قادر نیستیم تا ترافیک را مدیریت کنیم. به عبارتی باید همزمان استفاده از وسایل نقلیه عمومی و شخصی را ساماندهی کنیم، مثلا در این روش می توان :
-    سیاستهای تشویقی و تنبیهی از قبیل پارک بیشتر و یا جریمه را اعمال کرد.
-    محدودیت در پارک انواع مشخصی از وسایل نقلیه بوجود آورد.
-    محدودیت استفاده از پارک حاشیه ای برای ساکنین محلی در بازه های زمانی اوج ترافیک ایجاد کرد.

6.    تعبیه پارکینگ مازاد در ساعات اوج خرید:
در این روش می توان فضاهایی را شناسایی کرد که در طول شب که اوج ترافیک در مراکز خرید است ، سرویس دهی را به عهده بگیرند. این فضا ها می توانند شامل فضاهای آزاد که هنوز کاربری مشخصی ندارند و محوطه مدارس که در شب کاربردی ندارد ، باشند. این روش در واقع بهینه ترین روش در ساماندهی پارکینگ مراکز خرید است؛ چرا که هزینه های اضافی ناشی از احداث پارکینگ را در بر نداشته و از سویی از حداکثر پتانسیل محیط و فضاهای موجود در جهت ساماندهی وضع موجود استفاده می کند.
نام:
ایمیل:
* نظر:
جدیدترین اخبار
پربازدید
پربحث